اختلالات یادگیری چالشی‌ مهم در حوزه روانشناسی و آموزش کودکان در مدرسه می باشند. اختلال یادگیری میتواند تأثیرات عمیق و پایدار بر زندگی و آینده ی کودک داشته باشد.اختلال یادگیری با ضعف شدید در دروس خاصی مانند خواندن، نوشتن وریاضی نمود پیدا میکند .به عبارتی کودک مبتلا به اختلال یادگیری در یک یا تعدادی از این دروس خواندن،ریاضی ،دیکته دچار مشکل جدی میشود(حتی با وجود هوش نرمال ،تلاش ، محیط آموزشی مناسب).

ایا فرزند شما از درس و مدرسه فراری است؟نگران اینده ی او هستید؟ در اینجا به بررسی عوارض اختلال یادگیری،نکات مهمی که والدین باید بدانند و اینکه چگونه علاقه کودک را برای درس خواندن بالا ببریم، می‌پردازیم.

 

1. عوارض اختلالات یادگیری:

اختلال یادگیری می‌تواند تاثیر منفی در زمینه های مختلف مانند تحصیل، روابط اجتماعی و سلامت روانی کودک داشته باشد. در اینجا به تفصیل عوارض مختلف اختلال یادگیری را بیان می کنیم.

1.1. افت تحصیلی

ناتوانی در مهارت‌های پایه‌ای: مشکلات خواندن (دیسلکسی)، نوشتن (دیسگرافیا) یا محاسبه (دیسکلکولیا) می‌تواند یادگیری دروس دیگر را نیز با مشکل مواجه کند. مطالعات نشان می‌دهند که افت تحصیلی می‌تواند به کاهش اعتماد به نفس و انگیزه کودک منجر شود.

ترک تحصیل: کودکانی که اختلالات یادگیری‌شان درمان نمی‌شود، بطور معمول در مقاطع بالاتر نیز با مشکلاتی در تحصیل مواجه خواهند شد. این مشکلات می‌توانند باعث نمرات پایین، شکست در امتحانات و در نهایت ترک تحصیل شوند، طوریکه با نمرات پایین،کودک به دفعات زیاد احساس ناتوانی میکند و سرانجام ترک تحصیل میکند

.
کاهش انگیزه: ناکامی مداوم موجب می‌شود کودک به تدریج از یادگیری دلسرد شود.

1.2. مشکلات اجتماعی

اختلالات یادگیری میتواند به مشکلات اجتماعی جدی منجر شوند. کودک مبتلا به اختلال یادگیری با احتمال بیشتری ممکن است در برقراری رابطه با دوستان خود دچار مشکل شود. احساس طرد شدن، انزوا و عدم توانایی در برقراری ارتباط می‌تواند بر روی سلامت روانی آن‌ها تأثیر منفی داشته باشد.

کاهش اعتماد به نفس: عدم موفقیت در یادگیری می‌تواند به احساس عدم کفایت منجر شود.

 

1.3. مشکلات عاطفی و روانی

افسردگی: ناکامی‌های مکرر و احساس بی‌کفایتی و ناتوانی از عوامل زمینه ساز افسردگی است.

اضطراب و استرس تحصیلی: تحقیقات انجمن روان‌پزشکی آمریکا نشان می‌دهد کودکان مبتلا به اختلالات یادگیری، به میزان بیشتری نسبت به کودکان دیگر اضطراب امتحان دارند.

کاهش عزت‌نفس: در کودکان با اختلال یادگیری مقایسه با همسالان و دریافت بازخوردهای منفی می‌تواند احساس کم‌هوشی و بی ارزشی را در ایجاد کند.

 

1.4. مشکلات رفتاری

کودکانی که از اختلالات یادگیری رنج می‌برند، ممکن است مشکلات رفتاری و رفتارهای ناپسند بیشتری را نشان دهند. رفتارهایی مانند پرخاشگری، بی‌احترامی و ناتوانی در مدیریت احساسات. مشکلات رفتاری ممکن است ناشی از ناامیدی و احساس عدم موفقیت در یادگیری این کودکان باشد.

پرخاشگری یا انزوا: شکست های تحصیلی گاهی به رفتارهای پرخاشگرانه یا کناره‌گیری از جامعه منجر می‌شود.

اختلالات همبود :بیش‌فعالی-کم‌توجهی (ADHD) در تعدادی از کودکان مبتلا به اختلال یادگیری دیده میشود و می‌تواند مشکلات رفتاری فرد را تشدید کند.

مشکلات ارتباطی: دشواری در بیان ، صحبت کردن و درک صحبت دیگران ،در تعدادی از این کودکان دیده میشود ،که میتواند بر دوستی‌ها و تعاملات افراد با اختلال یادگیری اثر منفی داشته باشد.

1.5. ناتوانی در یادگیری مهارت‌های زندگی

کودکان با اختلالات یادگیری ممکن است چالش هایی در یادگیری مهارت‌های روزمره و اجتماعی مثل مدیریت زمان و حل مشکلات داشته باشند.. این چالش ها می‌توانند تأثیرات منفی بر زندگی روزمره آن‌ها داشته و در بزرگسالی به مسائلی در کار و روابط شان ختم شود،که این مسائل تاثیراتی مستقیم و پایدار بر زندگی انها خواهد داشت.

1.6. عوارض در بزرگسالی

عدم درمان اختلالات یادگیری می‌تواند عوارضی در بزرگسالی را موجب شود. بزرگسالانی که در کودکی از اختلالات یادگیری رنج می‌بردند، ممکن است در محیط کار با مشکلاتی مانند عدم توانایی در انجام مسئولیت ها و ناتوانی در برقراری تعامل مؤثر مواجه شوند.

عدم دستیابی به اهداف تحصیلی و شغلی:ممکن است بدون مداخله و در نتیجه ادامه یافتن ناتوانی یادگیری و مشکل در مهارت‌های اساسی،فرد به اهداف تحصیلی و شغلی خود دست نیابد.اغلب کودکان با اختلالات یادگیری ممکن است توانایی دستیابی به مرتبه های تحصیلی بالاتر را نداشته باشند و این خود می‌تواند بر آینده شغلی آن‌ها تأثیر ویژه ای بگذارد.

فعالیت در مشاغل کمتر تخصصی و درآمد پایین‌تر: اختلال یادگیری درمان نشده می‌تواند موقعیت های شغلی را محدود کند. بسیاری از افراد با اختلال یادگیری درمان نشده در مشاغل سطح پایین‌تر یا با امنیت شغلی کمتر مشغول به کار می شوند.

انفعال و چالش گریزی:تجربه شکست مکرر در دوران کودکی موجب میشود که باور به توانمندی‌های شخصی کاهش یابد و این موضوع در سنین بالاتر مانع پذیرش چالش‌ها و فرصت‌های جدید خواهد شد.

تداوم شکست در محیط کاری :اختلال یادگیری درمان نشده در محیط‌های کاری و تحصیلی بزرگسالی باعث کاهش عملکرد و استرس مزمن در فرد میشود .

استرس مزمن و تأثیر بر سلامت جسمانی: فشار روانی مداوم ناشی از ناکامی‌های تحصیلی و شغلی احتمال افزایش سطح کورتیزول را بیشتر میکند و درنتیجه ریسک بیماری‌های مزمن مانند مشکلات قلبی-عروقی و اختلالات متابولیک را افزایش می یابد .

شیوع بالاتر مشکلات خواب و اختلالات روان‌تنی: اضطراب و افسردگی ناشی از اختلال یادگیری درمان‌نشده می‌تواند منجر به کمبود خواب، سردردهای مزمن و مشکلات گوارشی در فرد شود .

ریسک اختلالات روان‌پزشکی در بزرگسالی: افسردگی و اضطراب در بزرگسالی در افراد با اختلال یادگیری شایع‌تر است.

کاهش انعطاف‌پذیری شناختی و توان حل مسئله: افراد با اختلال یادگیری ممکن است در مواجهه با چالش‌ها یا تغییراتی درمحیط دچار مشکل شوند، چرا که فرصت توسعه مهارت‌های جبرانی و یادگیری حل مسئله در کودکی را نداشته اند.

پیامدهای اقتصادی و اجتماعی: درآمد پایین‌تر، شغل‌های ناپایدار و وابستگی مالی طولانی‌تر به والدین از پیامدهای عدم درمان و مداخله ی به موقع اختلال یادگیری است.

عدم درمان اختلال یادگیری می‌تواند به مسائل جدی تری در آینده مانند مشکلات عاطفی و روانی، انزوای اجتماعی و ناتوانی در مدیریت مسائل زندگی روزمره شود.با تشخیص به موقع و مداخله مناسب،وضعیت کودک دارای اختلال یادگیری بهبود میابد.

نکات مهمی که والدین باید بدانند:

والدین با شناختن علائم ،تاثیر اختلال یادگیری ، گرفتن مداخله و روش های درمانی مناسب و بهنگام نقش مهمی در حمایت از کودکان با ناتوانی یادگیری دارند و به آن‌ها کمک کنند تا به پتانسیل کامل خود برسند. با مداخله به‌موقع و حمایت عاطفی مداوم، بسیاری از کودکان با اختلال یادگیری می‌توانند به سطح تحصیلی و شغلی متناسب با توانایی‌های واقعی خود دست یابند و پتانسیل های خود را شکوفا کنند .

1. آگاهی از علائم: والدین باید نسبت به علائم و نشانه‌های اختلالات یادگیری آگاهی داشته باشند و در صورت لزوم به متخصص مراجعه نمایند. تشخیص به موقع، موفقیت درمانی را به میزان چشمگیری افزایش می‌دهد.

2. حمایت عاطفی: فراهم کردن محیطی امن ،حمایتی و پذیرا به بهبود کودک کمک میکند.

3. توجه به نیازهای خاص هر کودک: کودکان با یکدیگر متفاوتند . هرکودک علائق و نیاز های خاص خود را دارد که والد باید به آنها توجه ویژه داشته باشد .

4. ارتباط با معلمان: معلم نقش مهمی در شناسایی و درمان بهنگام کودک دارد.
ارتباط منظم با معلم و درمانگر داشته و گزارش‌های پیشرفت کودک را در مدرسه به درمانگر اطلاع دهید .
در صورت همکاری ،از معلم بخواهید راهکارهای همسو با توصیه درمانگر را در کلاس اجرا نمایند . بهترین نتایج زمانی حاصل می‌شود که والدین، مدرسه ودرمانگر همراه و هماهنگ با یکدیگر عمل کنند.

5. پایداری در درمان: درمان اختلالات یادگیری ممکن است زمان‌بر باشد و نیاز به صبرو پشتکار دارد.

6. تقویت مهارت‌های اجتماعی: والدین باید شرایط مطلوبی را فراهم کنند تا مهارت های اجتماعی کودک تقویت شود و در فعالیت های گروهی و اجتماعی شرکت کند. .چرا که کودکان با اختلال یادگیری اعتماد به نفس پایینی دارند.

7. استفاده از منابع آموزشی و بازی : والدین می‌توانند با توجه به سلیقه ی کودک و با مشورت درمانگر کودک از منابع آموزشی مختلف مانند کتاب‌ها، نرم‌افزارها و اپلیکیشن‌های آموزشی و بازی های لذت بخش برای تقویت مهارت‌های یادگیری کودک با اختلال یادگیری بهره بگیرند. بازی‌های حافظه، پازل و برنامه‌ریزی روزانه به رشد مهارت‌های اجرایی و سازمان‌دهی کودک کمک میکند .

8. کمک گرفتن از مشاوره فردی :استرس والدین به کودک منتقل می‌شود . همراهی یک روان شناس بزرگسال میتواند در کاهش استرس شما و فرزندتان اهمیت ویژه ای داشته باشد.

9. فضای مناسب درس خواندن:فضای آرام، منظم و بدون عوامل حواس‌پرتی برای انجام تکالیف فراهم کنید.

10. داشتن انتظار واقع بینانه از کودک و حمایت از او :با همراهی کودک تکالیف را به بخش‌های کوچکترتقسیم کرده و بین آنها استراحت کوتاه بدهید.

11. استفاده از ساعت زنگدار ،تقویم و ..:استفاده از تقویم، یادآور و جدول کار روزانه برای مدیریت زمان و مسئولیت‌های روزانه ضروری می باشد.

 

چگونه علاقه کودک را برای درس خواندن بالا ببریم؟

• یادگیری را با بازی لذت بخش کنید:
بازی آموزشی با کودکی که اختلال یادگیری دارد می‌تواند فرصتی برای یادگیری باشد و اما اگر اصولی نباشد باعث دلزدگی از درس میشود.

در ادامه راهنمای علمی و کاربردی برای والدین ارائه می‌کنیم:

• ازسوال‌وجواب خشک، اجبار به نوشتن زیاد بپرهیزید.

• رعایت زمان:
اغلب کودکان کم‌سن ،با نقص توجه وتمرکز و یا بیش فعال نهایتا 15 تا 20دقیقه میتواند درس بخوانند .نباید زمان طولانی برای درس خواندن آنها در نظر گرفت.

• انتخاب تمرین متناسب با توانایی:
از کودک انتظار زیاد نداشته باشید .سطح دشواری تمرین باید کمی پایین‌تر یا برابر با سطح مهارت فعلی کودک باشد تا احساس موفقیت کند.
مثال: برای تقویت خواندن می‌توان از کارت‌های کلمه و بازی‌های حدس‌زدنی استفاده کرد، نه متن‌های طولانی.

• یادگیری را با فعالیت های مختلف ترکیب کنید :

1. ترکیب یادگیری با حرکت :یعنی برای یادگیری بهتر موقع آموزش فعالیت های حرکتی داشته باشید.مانند : پرش روی حروف، بازی توپ با سوال و جواب، یا ساخت کلمات با کارت‌های رنگی و دیگر بازی‌های حرکتی-حسی (multisensory) .

2. حواس مختلف کودک با اختلال یادگیری را تقویت کنید:این روش باعث درگیری همزمان بینایی، شنوایی و بویایی،چشایی،لامسه شده ، یادگیری را لذت‌بخش و اسان تر می‌کند.برای مثال حروف الفبا را با چوب یا کاغذ سمباده در بیارید و از کودک بخواهید آنها را لمس کند.

3. پیوند آموزش با زندگی روزمره:
مفاهیم درسی را به فعالیت‌های روزمره گره بزنید.مثلا:
-وقتی یاد گرفت بنویسد یک جمله ی زیبا با کمک هم برای پدرش بنویسید .
-آشپزی = مثلا حبوبات رو بشمارید.
-خرید = برید خرید و باهم حساب کتاب کنید.

• انتخاب زمان مناسب:
زمانی برای مطالعه مناسب است که کودک استراحت کرده و هوشیار است.

• تقویت مثبت و پایان خوش:
هر بار بازی و یادگیری را با یک تشویق کوچک و تعریف خاص از تلاش کودک تمام کنید، حتی اگر نتیجه کامل نبوده است.
حس موفقیت، میل به تکرار را بالا می‌برد.

• مشارکت فعال والدین برای تقویت مغز فرزند و یادگیری:

نمونه هایی از مشارکت والدین:

1. داستان‌گویی خانوادگی: به تقویت زبان ،روانی کلامی ،بالا بردن دایره واژگان و حافظه شنیداری کمک میکند.

2. بازی اسم فامیل:حافظه فعال ،سرعت پردازش،دایره واژگان ،خواندن و نوشتن کودک را تقویت میکند.

3.بازی کلمه گمشده:والد کلمه ناقص بگه و کودک حدس بزنه .مثلا بگید : صند….  (باید بگه صندلی)

4.داستان گویی گروهی:هرکدوم یک جمله بگید تا یک داستان ساخته بشه.

• در فرایند یادگیری والد فقط هدایت‌کننده باشد، نه داور سخت‌گیر:یعنی اگر فرزندتان جواب سوالی را بلد نبود یا اگر درست به درس گوش نداده بود اورا سرزنش و قضاوت نکنید.

⸻

یادآوری کلیدی:
• هیچ فشاری برای نمره یا نتیجه نداشته باشید.
• کیفیت رابطه والد-کودک از آموزش مهم‌تر است.
• اگر کودک نشانه‌های خستگی یا دلزدگی نشان داد، حتی در میانه یادگیری وقفه ای برای استراحت و بازی داشته باشید.